Thập ren mạ kẽm

Thập ren mạ kẽm (chữ thập ren kẽm, tứ thông ren, cross ren mạ kẽm) là phụ kiện bốn ngả hình chữ thập, cả bốn đầu là ren trong. Theo ANT, thập ren có hai chức năng: phân phối chất lỏng từ một hướng sang ba hướng khác, hoặc gộp dòng chảy từ các hướng khác nhau về một hướng. Sản phẩm được đúc từ gang dẻo và mạ kẽm nhúng nóng, lớp kẽm phủ đều cả bên trong lẫn bên ngoài.

Thập ren mạ kẽm là gì?

Nếu tê ren kẽm chia một đường ống thành hai, thì thập ren chia thành ba (hoặc gộp ba thành một) tại cùng một điểm. Hai đầu thẳng hàng tạo thành thân, hai đầu còn lại vuông góc với thân và đối xứng nhau. Ống thép có ren ngoài được vặn trực tiếp vào bốn đầu, không cần hàn.

Thập ren thuộc nhóm phụ kiện kẽm, dùng với ống thép tráng kẽm trong hệ cấp nước, PCCC, khí nén và các đường ống kỹ thuật cỡ nhỏ. Catalog phụ kiện gang dẻo theo EN 10242 của Georg Fischer cũng liệt kê thập (cross) là một dạng tiêu chuẩn bên cạnh cút, tê, rắc co.

Thông tin sản phẩm theo ANT

ANT cho biết lớp kẽm có độ dày đáp ứng yêu cầu của Liên minh châu Âu. Để đối chiếu, bảng EN ISO 1461 do Galvanizers Association tổng hợp yêu cầu vật đúc dày dưới 6 mm có lớp kẽm trung bình tối thiểu 70 µm (cục bộ 60 µm), từ 6 mm trở lên là 80 µm (cục bộ 70 µm).

Thập đều và thập giảm

• Thập đều: bốn đầu cùng cỡ, ví dụ thập 1″ (1″ × 1″ × 1″ × 1″).
• Thập giảm: hai đầu thân lớn, hai nhánh nhỏ hơn, dùng khi các nhánh chỉ cần cỡ ống nhỏ.

Khi cần thập giảm, hãy ghi rõ cỡ thân và cỡ từng nhánh. Nếu không có sẵn cặp cỡ, có thể dùng thập đều kết hợp lơ thu ren mạ kẽm ở hai nhánh, đổi lại có thêm mối ren.

Thập ren hay hai tê ghép?

Một cách khác để có bốn ngả là ghép hai tê qua một kép ren. Tuy vậy, phương án này có nhiều nhược điểm:

• Nhiều mối ren hơn: một thập có 4 mối ren; hai tê ghép qua kép có 6 mối ren – mỗi mối là một điểm có thể rò.
• Hai nhánh lệch tâm: nhánh của hai tê không nằm trên cùng một trục, khó bố trí đối xứng.
• Dài hơn: chiếm nhiều chỗ trên tuyến ống.

Ngược lại, hai tê cho phép hai nhánh khác cỡ và có thể xoay nhánh theo hai hướng khác nhau, nên vẫn hữu ích trong một số bố trí đặc biệt.

Dòng chảy qua thập và tổn thất áp

Tài liệu Cơ học chất lưu ME 309 của Đại học Purdue cho tê nối ren: dòng đi thẳng qua thân K ≈ 0,9, dòng rẽ nhánh K ≈ 2,0. Bảng này không có số liệu riêng cho thập, nhưng nguyên lý tương tự: dòng rẽ sang nhánh luôn mất áp nhiều hơn dòng đi thẳng. Vì vậy:

• Nên để tuyến chính đi thẳng qua thân thập.
• Khi thập dùng để gộp dòng từ hai nhánh đối diện, hai dòng va vào nhau ở giữa thập, gây xáo trộn và tổn thất lớn; cần tính đến khi thiết kế hệ có lưu lượng lớn.
• Với hệ PCCC, các đường nhánh và điểm chia nên theo đúng bản vẽ thiết kế thủy lực đã được duyệt.

Áp suất và nhiệt độ

ANT chưa công bố cấp áp lực riêng cho thập ren mạ kẽm. Để tham khảo, phụ kiện gang dẻo ren Class 150 theo ASME B16.3 có áp suất cho phép 300 psi (≈ 20,7 bar) từ −29 °C đến 66 °C, giảm dần còn 150 psi (≈ 10,3 bar) ở 177 °C (Engineering ToolBox). Với phụ kiện gang dẻo mạ kẽm theo BS EN 10242, một nhà cung cấp tại Anh (Valves Tubes & Fittings) công bố 25 bar từ −10 °C đến 120 °C. Hãy báo áp suất và nhiệt độ làm việc thực tế để ANT xác nhận sản phẩm phù hợp.

Lưu ý với nước nóng: American Galvanizers Association cho biết kẽm có thể đảo cực trong khoảng 60 – 82 °C nếu nước có oxy hòa tan và ion bicarbonat hoặc nitrat, khi đó thép bị ăn mòn thay vì được bảo vệ.

Hướng dẫn lắp đặt thập ren mạ kẽm

1. Đánh dấu hướng của bốn đầu trên bản vẽ và trên ống trước khi lắp.
2. Làm sạch ren bốn đầu thập và các đầu ống.
3. Quấn băng tan PTFE theo chiều ren, căng đều, tối thiểu 3 vòng với ren ½” – 2″ theo hướng dẫn của Boshart.
4. Lắp thập vào ống thân thứ nhất, siết đến khi hai nhánh quay đúng hướng.
5. Lắp các ống còn lại, luôn giữ thập bằng mỏ lết thứ hai để thập không xoay lệch.
6. Bố trí rắc co trên nhánh cần bảo trì – thập nối với bốn ống nên rất khó tháo nếu không có rắc co mạ kẽm.
7. Thử áp, kiểm tra cả bốn mối ren. Nhánh chưa dùng bịt bằng nút bịt ren mạ kẽm.

Lưu ý khi chọn thập ren

• Hệ ren: ren ống ISO 7-1 (BSP) góc 55° không lắp lẫn với ren NPT góc 60° (Redfluid).
• Nối với đồng: dùng rắc co cách điện hoặc đoạn nối đồng thau để hạn chế ăn mòn điện hóa (InspectAPedia).
• Nước nóng: nên dùng phụ kiện inox.
• Tuyến lớn, áp cao: chuyển sang phụ kiện hàn như tê thép hàn hoặc hệ nối rãnh với chữ thập nối rãnh.

Chọn cỡ thập theo đường kính ống

Ngoài công trường, ống thép thường được gọi theo đường kính ngoài làm tròn, còn thập ren được gọi theo inch hoặc DN. Bảng dưới đây dùng đường kính ngoài danh nghĩa theo bảng tra NPS/DN của Enerpac; cột cuối là cách gọi quen thuộc ở Việt Nam.

Ống ren theo tiêu chuẩn châu Âu EN 10255 (BS 1387) có đường kính ngoài hơi khác hệ NPS: bảng tra của Engineering ToolBox ghi ống DN65 dãy trung bình tới khoảng 76,6 mm – gần với cách gọi “ống 76″ – trong khi hệ NPS là 73 mm. Vì vậy, với cỡ 2½”, hãy xác nhận hệ ống đang dùng trước khi đặt phụ kiện.

Kiểm tra thập ren khi nhận hàng

• Lớp kẽm phủ kín cả mặt ngoài và lòng trong, không có vùng đen hoặc bong tróc.
• Bốn đầu ren sạch, không bị kẽm đọng; vặn thử bằng tay với ống mẫu.
• Thân đúc không nứt, không rỗ xuyên thành, nhất là ở vùng giao nhau giữa thân và nhánh.
• Ký hiệu cỡ trên thân khớp với đơn hàng, đặc biệt với thập giảm.

Ứng dụng của thập ren mạ kẽm

• Điểm chia nhánh ba hướng trên đường cấp nước lạnh trong nhà xưởng, trường học.
• Hệ khí nén cần chia nhánh sang hai phía đối xứng.
• Gộp các đường xả, đường hồi về một ống chung ở hệ áp thấp.
• Đầu chờ đa hướng, bịt tạm các nhánh chưa dùng.

Lỗi thường gặp

Thông tin cần cung cấp khi đặt hàng

Báo giá thập ren mạ kẽm

Giá phụ thuộc cỡ, loại thập và số lượng. ANT cung cấp đồng bộ phụ kiện ren mạ kẽm: cút ren, tê ren, chếch 45°, kép ren, măng sông. Liên hệ Hotline 0818.234.678 (TP.HCM) hoặc 0842.888.817 (Hà Nội).

Câu hỏi thường gặp về thập ren mạ kẽm

Thập ren và tứ thông có phải là một?

Đúng. Thập, chữ thập, tứ thông hay cross đều là phụ kiện bốn ngả hình chữ thập.

Thập ren mạ kẽm làm bằng vật liệu gì?

Theo ANT, thập được làm bằng gang dẻo và mạ kẽm nhúng nóng, lớp kẽm phủ đều trong và ngoài.

Khi nào nên dùng thập thay cho hai tê?

Khi cần chia ba hướng tại một điểm, hai nhánh đối xứng và muốn ít mối ren nhất. Hai tê phù hợp khi hai nhánh cần khác cỡ hoặc khác hướng.

Thập ren mạ kẽm dùng cho nước nóng được không?

Không khuyến nghị cho nước nóng 60 – 82 °C vì lớp kẽm có thể đảo cực; nên dùng phụ kiện inox.